Στην Ελλάδα επέστρεψαν, έπειτα από 109 χρόνια παραμονής στη Βουλγαρία, 53 εκκλησιαστικά κειμήλια του 16ου έως και του 19ου αιώνα, μεταξύ των οποίων αρχαίοι σταυροί, εικόνες, αργυρές επενδύσεις εικόνων και λειψανοθήκες. Η συλλογή παρουσιάζεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και θα είναι επισκέψιμη έως τις 5 Νοεμβρίου, ενώ στη συνέχεια τα κειμήλια πρόκειται να επιστραφούν στις μονές και στους εκκλησιαστικούς φορείς από τους οποίους προέρχονται.

Σύμφωνα με τη δημόσια ελληνική ραδιοτηλεόραση ERT, τα αντικείμενα μεταφέρθηκαν από μοναστήρια της Μακεδονίας στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η επιστροφή τους αποτελεί την πρώτη εφαρμογή της συμφωνίας για την πολιτιστική κληρονομιά που υπέγραψαν οι υπουργοί Πολιτισμού Ελλάδας και Βουλγαρίας στις 29 Σεπτεμβρίου 2026.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα εκθέματα συγκαταλέγονται δύο ζεύγη λειτουργικών ριπιδίων του 16ου αιώνα, κατασκευασμένων από επιχρυσωμένο ασήμι με σμάλτο. Τα ριπίδια, τα οποία φέρουν παραστάσεις αγγέλων και Σεραφείμ, χρησιμοποιούνται στην Ορθόδοξη λατρεία και συμβολίζουν τις επουράνιες δυνάμεις που παρίστανται αοράτως κατά την τέλεση της Θείας Ευχαριστίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η αργυρή επένδυση εικόνας του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, στην οποία απεικονίζονται σκηνές από τον βίο του. Η επιστροφή των διακοσμητικών στοιχείων επιτρέπει τη συμπλήρωση της εικόνας που βρίσκεται στο τέμπλο της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών και συμβάλλει στην αποκατάσταση της ιστορικής της ενότητας.

Η συλλογή περιλαμβάνει ακόμη δύο μεγάλους σταυρούς, έναν σταυρό Αγίας Τραπέζης και έναν λιτανευτικό, διακοσμημένους με παραστάσεις αγίων. Ένας από αυτούς ξεχωρίζει για την περίτεχνη αργυροχοΐα και το διακοσμητικό στέμμα που στηρίζεται από αγγέλους.

Στα εκθέματα περιλαμβάνονται επίσης λειψανοθήκες, μία από τις οποίες φέρει τη χρονολογία 25 Μαρτίου 1821, ημερομηνία έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Μεταξύ των υπόλοιπων αντικειμένων βρίσκονται μια παλαιά ξύλινη θύρα με ένθετες διακοσμήσεις από φίλντισι και οστό, άμφια, εκκλησιαστικά σκεύη, αρχιερατικός θρόνος και αναλόγιο.

Τα κειμήλια προέρχονται κυρίως από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, καθώς και από την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Η υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας, Λίνα Μενδώνη, χαρακτήρισε τη συμφωνία με τη Βουλγαρία σημαντικό βήμα για την επιστροφή και άλλων πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί από τη χώρα.

Σύμφωνα με την ERT, η επόμενη φάση προβλέπει τη μελέτη των καταλόγων βουλγαρικών μουσείων και την επιτόπια εξέταση αντικειμένων από Έλληνες ειδικούς. Στόχος είναι να εξακριβωθεί η προέλευση και άλλων χειρογράφων και εκκλησιαστικών κειμηλίων, ώστε να προετοιμαστούν νέες διεκδικήσεις για τον επαναπατρισμό τους.

Υπενθυμίζεται ότι τον Σεπτέμβριο του 2026 η Ελλάδα και η Βουλγαρία συμφώνησαν στην αμοιβαία επιστροφή πολιτιστικών αγαθών. Στο πλαίσιο της ίδιας συμφωνίας, η ελληνική πλευρά παρέδωσε στη Βουλγαρία τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ, ο οποίος βασίλεψε από το 997 έως το 1014. Τα λείψανα είχαν εντοπιστεί το 1965 στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου και φυλάσσονταν στη Θεσσαλονίκη.

Η επιστροφή των 53 εκκλησιαστικών κειμηλίων αποτελεί σημαντικό γεγονός για την ανάδειξη και τη διαφύλαξη της ορθόδοξης εκκλησιαστικής κληρονομιάς της Μακεδονίας, ενώ παράλληλα ανοίγει τον δρόμο για την εξέταση και άλλων περιπτώσεων ιστορικών αντικειμένων που παραμένουν εκτός Ελλάδας.