Στον ιστορικό τόπο της αρχαίας Νίκαιας της Βιθυνίας, στη σημερινή πόλη Ιζνίκ της Τουρκίας, συνεχίζονται εντατικά οι ανασκαφές της λεγόμενης «Εκκλησίας των Αγίων Πατέρων», η οποία ανεγέρθηκε στο σημείο όπου πραγματοποιήθηκε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325 μ.Χ., υπό την αιγίδα του Μεγάλου Κωνσταντίνου.

Σύμφωνα με το επιστημονικό δίκτυο Anatolian Archeology, τα ερείπια της παλαιοχριστιανικής βασιλικής εντοπίστηκαν το 2014 σε βάθος περίπου δύο μέτρων, μόλις 20 μέτρα από την όχθη της λίμνης Ιζνίκ. Οι πρώτες υποβρύχιες έρευνες ξεκίνησαν το 2015 υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Μουσταφά Σαχίν από το Πανεπιστήμιο Ουλουντάγ (Προύσα). Η σταδιακή υποχώρηση των υδάτων τα τελευταία χρόνια επέτρεψε τη μετάβαση από την υποβρύχια έρευνα σε μεθόδους «υγροτοπικής αρχαιολογίας».

Ο καθηγητής Σαχίν δήλωσε πως τα αρχαιολογικά ευρήματα ενισχύουν την εκτίμηση ότι ο ναός ανεγέρθηκε ακριβώς στο σημείο διεξαγωγής της Συνόδου, και τιμητικά αποκαλέστηκε «Εκκλησία των Αγίων Πατέρων». Σημείωσε ακόμη ότι ο Πάπας Ρώμης Λέων ΙΔ΄ έχει εκφράσει πρόθεση να επισκεφθεί το Ιζνίκ με αφορμή την επέτειο των 1700 ετών από τη Σύνοδο. Ανεξαρτήτως του αν η επίσκεψη πραγματοποιηθεί, η απλή αναφορά στο γεγονός έχει ήδη καταστήσει τον χώρο κέντρο προσκυνηματικού ενδιαφέροντος για χριστιανούς διαφόρων ομολογιών.

Πέριξ του ναού έχουν εντοπιστεί χριστιανικά ταφικά ευρήματα, τα οποία τεκμηριώνονται από ανθρωπολόγους και επανατοποθετούνται στη θέση τους, με στόχο τη διατήρηση της αρχικής μορφής των ταφών. Κατά την προκαταρκτική ανάλυση, πιθανολογείται ότι η βασιλική ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Νεόφυτο και καταστράφηκε από τον ισχυρό σεισμό του 740 μ.Χ., ενώ στη συνέχεια η περιοχή καλύφθηκε από τα νερά της λίμνης και ξεχάστηκε.

Οι εργασίες, που πραγματοποιούνται από ομάδα 10 ειδικών — αρχαιολόγων, γεωλόγων, γεωφυσικών και συντηρητών — θα συνεχιστούν έως τα τέλη Σεπτεμβρίου. Κατά την περίοδο των πανεπιστημιακών διακοπών, η ομάδα θα ενισχυθεί με επιπλέον προσωπικό, φτάνοντας τα 25 άτομα.

Οι τουρκικές αρχές, σε συνεργασία με την επιστημονική ομάδα, σχεδιάζουν να αναδείξουν τον χώρο ως υποβρύχιο αρχαιολογικό μουσείο, ενώ προγραμματίζεται και εικονική (ψηφιακή) ανακατασκευή της βασιλικής, ώστε να είναι προσβάσιμη και σε όσους δεν μπορούν να τον επισκεφθούν με φυσική παρουσία.

Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, που συγκλήθηκε από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο το 325 μ.Χ., αποτελεί θεμέλιο λίθο για την ενότητα και την ορθόδοξη δογματική διδασκαλία: καταδίκασε την αίρεση του Αρείου, όρισε τον Συμβολισμό της Πίστεως και θεσμοθέτησε βασικούς κανόνες της Εκκλησίας. Το 2025 οι Ορθόδοξες Εκκλησίες ανά τον κόσμο τιμούν την 1700ή επέτειο από αυτό το κομβικό γεγονός της εκκλησιαστικής ιστορίας.