Δύο μαθητές ήταν καθ ' οδόν από την Ιερουσαλήμ στην Εμμαούς. Μίλησαν για το τι είχε συμβεί τις τελευταίες ημέρες: για την καταδίκη και το θάνατο στο Σταυρό του δασκάλου, για τα απροσδόκητα νέα που έφεραν οι γυναίκες από το φέρετρό του. Ένας ταξιδιώτης τους ακολούθησε στο δρόμο. Τους άκουσε, εξήγησε τις Γραφές και σταδιακά η θλίψη έδωσε τη θέση της στην ελπίδα. Μόνο το βράδυ, κατά το σπάσιμο του ψωμιού, οι μαθητές αναγνώρισαν τον αναστημένο Χριστό.
Ένας από αυτούς τους ταξιδιώτες ονομάστηκε Κλεόπας. Το όνομα του άλλου δεν αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, αλλά η εκκλησιαστική παράδοση τον συνδέει με τον Απόστολο Λουκά, αυτόν που διατήρησε για εμάς την ιστορία αυτής της συνάντησης.
Ο Λουκάς ήρθε από την Αντιόχεια της Συρίας, ανήκε σε ένα μορφωμένο ελληνικό περιβάλλον και ήταν γιατρός. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, αφού άκουσε για τον Χριστό, ήρθε στην Παλαιστίνη, έγινε μαθητής του και έγινε ένας από τους εβδομήντα αποστόλους που έστειλε ο Σωτήρας κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής του για να διακηρύξει τη βασιλεία του Θεού.
Στη συνέχεια, η ζωή του Λουκά συνδέθηκε στενά με τα γραπτά του Αποστόλου Παύλου. Τον συνόδευε σε ιεραποστολικά ταξίδια, μοιραζόταν τους κινδύνους, τις κακουχίες και τις ανησυχίες των νεαρών χριστιανικών κοινοτήτων. Ήταν δεμένοι από μια διακονία που απαιτούσε θάρρος και σταθερότητα. Η πιστότητα του Λουκά αποκαλύπτεται ιδιαίτερα καθαρά στα σύντομα λόγια του Παύλου από τη Δεύτερη Επιστολή προς τον Τιμόθεο: "μόνο ο Λουκάς είναι μαζί μου" (2 Τιμ. 4:10). Όταν υπήρχαν όλο και λιγότεροι σύντροφοι, ο Λουκάς συνέχισε να είναι μαζί του.
Η Εκκλησία οφείλει στον Απόστολο Λουκά δύο βιβλία της Καινής Διαθήκης-το Ευαγγέλιο και τις πράξεις των Αγίων Αποστόλων. Στην αρχή του Ευαγγελίου, εξηγεί γιατί ανέλαβε το έργο του: αφού εξέτασε προσεκτικά τα πάντα από την αρχή, αφηγείται με συνέπεια τα γεγονότα, ώστε ο αναγνώστης να πειστεί για τη σταθερή βάση της αποδεκτής διδασκαλίας (Λκ. 1:3–4). Με αυτά τα λόγια, κάποιος αισθάνεται την ευθύνη ενός ατόμου που καταλαβαίνει τι είδους μαρτυρία αφήνει για τις μελλοντικές γενιές.
Στο ευαγγέλιο του Λουκά διαβάζουμε λεπτομερείς αφηγήσεις για τον Ευαγγελισμό, τη συνάντηση της Υπεραγίας Θεοτόκου με τη δίκαιη Ελισάβετ, τη γέννηση του Σωτήρα και τη λατρεία των ποιμένων. Η φωνή της Μητέρας του Θεού, που κράτησε αυτό που συνέβαινε στην καρδιά της, ακούγεται ιδιαίτερα κοντά εδώ. Η εκκλησιαστική παράδοση συνδέει την πληρότητα αυτών των ιστοριών με το γεγονός ότι ο Ευαγγελιστής άκουσε τις αναμνήσεις της ίδιας της Παναγίας.
Το ευαγγέλιο του Λουκά ονομάζεται συχνά το ευαγγέλιο του Ελέους. Διατηρεί τις παραβολές του Καλού Σαμαρείτη, του άσωτου γιου, του Τελώνη και του Φαρισαίου. Κάθε ένας από αυτούς βοηθά ένα άτομο να δει τον εαυτό του: είναι σε θέση να σταματήσει κοντά στο πρόβλημα κάποιου άλλου, να παραδεχτεί τη δική του αδικία, να επιστρέψει σε έναν αγαπημένο πατέρα; Λέει επίσης για τον Ζακχαίο, του οποίου η ζωή άλλαξε μετά τη συνάντηση με τον Χριστό, και για τον μετανοημένο ληστή που άκουσε την υπόσχεση του παραδείσου στο σταυρό.
Μέσα από αυτές τις αφηγήσεις αποκαλύπτεται η ελπίδα, απευθυνόμενη σε όλους τους ανθρώπους. Ούτε η προέλευση, ούτε η θέση στην κοινωνία, ούτε η σοβαρότητα των προηγούμενων πτώσεων, δεν εμποδίζουν την πορεία ενός ατόμου προς τον Θεό εάν ανταποκρίνεται στην κλήση του με μετάνοια και πίστη.
Στο βιβλίο των Πράξεων, ο Λουκάς συνεχίζει την ιστορία: μετά την ανάληψη του Σωτήρος και την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος, το μήνυμα του Ευαγγελίου εξαπλώνεται πολύ πέρα από την Ιερουσαλήμ. Οι κοινότητες αναδύονται, οι απόστολοι πηγαίνουν σε ταξίδια και συναντούν τόσο τη χαρά της αποδοχής της πίστης όσο και της αντίστασης. Ένα σημαντικό μέρος καταλαμβάνεται από το Αποστολικό Συμβούλιο στην Ιερουσαλήμ, το οποίο αποφάσισε την είσοδο ανθρώπων από ειδωλολατρικά έθνη στην εκκλησία. Πίσω από τα γεγονότα και τα ανθρώπινα Πεπρωμένα, ο Λουκάς δείχνει τη δράση του Αγίου Πνεύματος, ενισχύοντας και καθοδηγώντας την Εκκλησία.
Το όνομα του Ευαγγελιστή συνδέεται επίσης με την αρχή της χριστιανικής εικονογραφίας. Σύμφωνα με το μύθο, ζωγράφισε τις πρώτες εικόνες της Μητέρας του Θεού, οι οποίες έλαβαν την ευλογία της, καθώς και εικόνες των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Ως εκ τούτου, ο Άγιος Λουκάς είναι σεβαστός ως προστάτης άγιος των ζωγράφων εικόνων.
Μετά το μαρτύριο των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, ο Λουκάς συνέχισε τις ευαγγελιστικές του εργασίες. Η εκκλησιαστική παράδοση λέει για το κήρυγμά του στην Αχαΐα, τη Λιβύη, την Αίγυπτο και τη Θηβαΐδα, και για το μαρτύριο του στη Θήβα.
Το επίγειο ταξίδι του έχει τελειώσει, αλλά η μαρτυρία συνεχίζει να αντηχεί. Κάθε φορά που διαβάζουμε για τον καλό Σαμαρείτη, για τον πατέρα που συνάντησε τον επιστρεφόμενο γιο του ή για τους μαθητές στο δρόμο προς Εμμαούς, ο απόστολος Λουκάς μας βοηθά να ακούσουμε τον Λόγο του Ευαγγελίου όπως απευθύνεται σε εμάς προσωπικά. Και το ερώτημα ανακύπτει ξανά μπροστά σε όλους: αναγνωρίζουμε τον Χριστό όταν μας πλησιάζει και είμαστε έτοιμοι να ανταποκριθούμε στην αγάπη του;