Το ερώτημα μου τέθηκε με αφορμή τα λόγια του Αγίου Αποστόλου Παύλου στην προς Εβραίους επιστολή: «Ενώ, σύμφωνα με τον χρόνο, θα έπρεπε να είστε διδάσκαλοι, χρειάζεστε πάλι να σας διδάξει κάποιος τα πρώτα στοιχεία του λόγου του Θεού· και έχετε ανάγκη από γάλα και όχι από στερεά τροφή».

Πράγματι, πώς μπορούμε να καταλάβουμε αν προχωρούμε πνευματικά;

Τα χρόνια που περνά κανείς μέσα στην Εκκλησία δεν αποτελούν από μόνα τους ασφαλές μέτρο. Ένας άνθρωπος μπορεί να εκκλησιάζεται επί δεκαετίες, να γνωρίζει την τάξη των ακολουθιών, να έχει διαβάσει πολλά εκκλησιαστικά κείμενα και να γνωρίζει καλά τη θρησκευτική ορολογία — και παρ' όλα αυτά να παραμένει εσωτερικά ανώριμος.

Και μπορεί, από την άλλη πλευρά, κάποιος που μόλις ξεκινά την πορεία του προς τον Χριστό να φανερώνει ήδη μια βαθιά εσωτερική ευαισθησία, μια πραότητα και μια διάθεση αγάπης που άλλοι χρειάστηκαν χρόνια για να καλλιεργήσουν.

Όταν μιλάμε για ωριμότητα, συνήθως σκεφτόμαστε την ψυχολογία. Ικανότητα να αναλαμβάνουμε την ευθύνη της ζωής μας, να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας, να παίρνουμε συνειδητές αποφάσεις, να δεχόμαστε την κριτική, να αντιμετωπίζουμε δημιουργικά τις συγκρούσεις και να μην εξαρτόμαστε διαρκώς από την αποδοχή των άλλων.

Όλα αυτά έχουν ασφαλώς τη σημασία τους. Η χριστιανική ζωή δεν καταργεί την ανθρώπινη ωριμότητα.

Η πνευματική ωρίμανση, όμως, φαίνεται να αφορά κάτι βαθύτερο.

Ο Απόστολος Παύλος δίνει ένα ιδιαίτερο κριτήριο: την εξάσκηση των αισθήσεων ώστε να διακρίνουν το καλό από το κακό.

Δεν μιλά απλώς για γνώσεις. Δεν λέει ότι ώριμος είναι εκείνος που μπορεί να απαριθμήσει περισσότερες εντολές ή να γνωρίζει περισσότερα θεολογικά κείμενα. Μιλά για μια εσωτερική όραση. Για την ικανότητα του ανθρώπου να αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει μέσα του και τι συμβαίνει στον άλλον.

Και αυτή η διάκριση δεν είναι καθόλου εύκολη.

Όταν είμαστε παιδιά, όλα μοιάζουν απλά. Υπάρχουν οι καλοί και οι κακοί, το σωστό και το λάθος, το δίκαιο και το άδικο. Όσο όμως μεγαλώνουμε, ανακαλύπτουμε ότι η ζωή είναι πολύ πιο σύνθετη.

Μπορεί να κάνουμε κάτι σωστό και ταυτόχρονα να το κάνουμε από λάθος κίνητρο.

Μπορεί να υπερασπιζόμαστε την αλήθεια, αλλά να χρησιμοποιούμε την «αλήθεια» μας για να πληγώσουμε έναν άνθρωπο.

Μπορεί να αγωνιζόμαστε για τη δικαιοσύνη και, χωρίς να το αντιληφθούμε, να γεμίσουμε μέσα μας σκληρότητα.

Μπορεί ακόμη και μια πράξη που εξωτερικά φαίνεται καλή να κρύβει την ανάγκη μας να αναγνωριστούμε, να δικαιωθούμε ή να αισθανθούμε ανώτεροι από τους άλλους.

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η φράση του Αποστόλου για την «εξάσκηση των αισθήσεων».

Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι είναι καλό. Χρειάζεται να μάθουμε να το αναγνωρίζουμε όταν εμφανίζεται μέσα στην καθημερινότητά μας. Και, ακόμη περισσότερο, να αναγνωρίζουμε πότε αυτό που μοιάζει με καλό έχει αναμειχθεί με τον εγωισμό μας.

Η πνευματική ωριμότητα, λοιπόν, ίσως αρχίζει όταν ο άνθρωπος γίνεται περισσότερο προσεκτικός απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.

Να αντιλαμβάνεται λίγο νωρίτερα τον εκνευρισμό που ανεβαίνει μέσα του.

Να αναγνωρίζει την υπερηφάνεια πριν μετατραπεί σε προσβολή.

Να καταλαβαίνει τη ζήλια πριν γίνει κακία.

Να ξεχωρίζει πότε μιλά η αγάπη και πότε μιλά η ανάγκη του να επιβληθεί.

Να καταλαβαίνει ότι άλλο είναι να υπερασπίζεσαι το σωστό και άλλο να χρησιμοποιείς το σωστό ως αφορμή για να ταπεινώσεις τον άλλον.

Ίσως, τελικά, πνευματικά ώριμος άνθρωπος δεν είναι εκείνος που δεν κάνει ποτέ λάθος.

Είναι εκείνος που μαθαίνει να βλέπει το λάθος του.

Και όχι μόνο να το βλέπει, αλλά να μην το δικαιολογεί συνεχώς. Να μπορεί να πει «έσφαλα». Να ζητήσει συγχώρεση. Να αλλάξει στάση. Να γίνει λίγο πιο προσεκτικός την επόμενη φορά.

Γιατί η πνευματική ζωή δεν είναι διαγωνισμός τελειότητας. Είναι μια πορεία μεγαλύτερης επίγνωσης.

Όσο περισσότερο προχωρά κανείς, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης καρδιάς — και της δικής του καρδιάς πρώτα απ' όλα.

Και ίσως αυτή να είναι μια από τις πιο ασφαλείς ενδείξεις πνευματικής προόδου: όχι να αισθανόμαστε ότι έχουμε γίνει καλύτεροι από τους άλλους, αλλά να γινόμαστε πιο ευαίσθητοι απέναντι στο καλό και πιο ειλικρινείς απέναντι στις δικές μας αδυναμίες.

Η πνευματική ωρίμανση δεν κάνει τον άνθρωπο αλάνθαστο.

Τον κάνει, όμως, πιο ικανό να διακρίνει.

Να βλέπει λίγο καθαρότερα.

Να αγαπά λίγο πιο αληθινά.

Και, κυρίως, να αναγνωρίζει μέσα στην ίδια του την καρδιά τι τον οδηγεί προς τον Θεό και τι τον απομακρύνει από Αυτόν.