«Τα έχετε όλα περίπλοκα εσείς εκεί, και γενικά, γιατί να πηγαίνω στο ναό, αφού αυτοί οι πιστοί δεν είναι καλύτεροι από μένα;» – περίπου τέτοια επιχειρήματα μπορεί να ακούσετε από έναν άνθρωπο που δηλώνει, ότι έχει τον Θεό «μέσα του», και ότι δεν θα πηγαίνει στην «επίσημη Εκκλησία». Ποια απάντηση μπορείς να δώσεις σε έναν τέτοιο άνθρωπο, καθώς και για το πώς είναι η ιδανική ενορία και ποιος δεν πρέπει να παρακολουθεί τις ορθόδοξες ταινίες, διηγείται ο επίσκοπος της επαρχίας Τιχορέτσκαγια και Κορενόβσκαγια Στεφάν .

Η πίστη δεν πρέπει να σκονίζεται 

Ποιος, κατά την άποψη της Εκκλησίας, μπορεί να αυτοαποκαλείται ορθόδοξος χριστιανός;

– Εκκλησία είναι οι άνθρωποι, και όχι ο οργανισμός. Δηλαδή, κατά την άποψη της Εκκλησίας, χριστιανός μπορεί να αυτοαποκαλείται μόνο εκείνος ο άνθρωπος, που αποτελεί μέρος της Εκκλησίας: πηγαίνει τακτικά στο ναό, συμμετέχει σε λειτουργίες, σε εκκλησιαστικά μυστήρια. Και βεβαίως, ο άνθρωπος αυτός πρέπει να είναι βαπτισμένος κατά το Ορθόδοξο δόγμα.

Άνευ βαπτίσματος είναι αδύνατη η Είσοδος στην Εκκλησία. Οι ιερείς της επαρχίας κατά την κατήχηση διηγούνται στον άνθρωπο ή στους γονείς του, εάν το ανθρωπάκι είναι πολύ μικρό, προκειμένου να αντιλαμβάνονται τα όσα θα ακούσουν, για τις αρχές της πίστης, και στη συνέχεια οι συμμετέχοντες στην κατήχηση λαμβάνουν απόφαση σχετικά με την ένταξή τους στην Εκκλησία. Εάν αποφασίσουν ότι, τους είναι απαραίτητη, τότε ο άνθρωπος αυτός βαπτίζεται και από την στιγμή αυτή γίνεται ισότιμο μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας..

Τι θα λέγατε στους ανθρώπους που «πιστεύουν στο Θεό μέσα τους» και δεν θεωρούν απαραίτητο να συμμετέχουν στην «επίσημη Εκκλησία»;

– Πως να το εξηγήσω... Τα δαιμόνια επίσης «πιστεύουν και τρέμουν», σύμφωνα με τον Απόστολο Ιάκωβο, παρόλα αυτά παραμένουν εχθροί του Θεού. Επίσης, πώς είναι δυνατόν να πιστεύεις και να μην υπακούς στις εντολές Εκείνου, στον οποίο πιστεύεις; Να μην άγεις το βίο που σου πρότεινε Εκείνος, για την ύπαρξη του οποίου δεν αμφιβάλλεις;

«Εσωτερική» πίστη μοιάζει με σεντούκι γεμάτο με υπέροχα βιβλία, το οποίο είναι κλειδαμπαρωμένο και παρατημένο κάπου στο πατάρι, ενώ ο εσωτερικός θησαυρός του δεν αναζητείται από τον κάτοχό του. Συνεπώς, και η πίστη είναι κάπου εκεί, βαθιά μέσα του, σκονίζεται και δεν είναι απαραίτητη στον άνθρωπο;

Αν όμως η πίστη είναι για τον άνθρωπο πρακτικό πράγμα, το οποίο αυτός χρησιμοποιεί κάθε μέρα, τότε αυτός είναι πραγματικός ορθόδοξος χριστιανός, μέλος της Εκκλησίας. Δεν λέει τυχαία ο Κύριος Χριστός «Όποιος με αγαπάει θα τηρήσει τις εντολές μου».

Ομορφιά εξωτερική και εσωτερική

Σε μια από τις συνεντεύξεις Σας αναφερθήκατε στην ομορφιά και τη ζωτική δύναμη της Ορθοδοξίας. Διευκρινίστε, παρακαλώ, σε τι συνίστανται αυτά.

– Ας μιλήσουμε αρχικά για την αισθητική πλευρά. Δεν θα μπερδέψετε ποτέ τον ορθόδοξο ναό με οποιοδήποτε άλλο θρησκευτικό κτίριο. Η ορθόδοξη εκκλησία έχει ιδιαίτερη όμορφη αρχιτεκτονική, και την εσωτερική διαρρύθμιση και διακόσμηση αντάξιά της. Μέσα στο χώρο θα ακούσετε όμορφη εκκλησιαστική μουσική, η οποία δημιουργεί στον συμμετέχοντα στη λειτουργία ορισμένη διάθεση, όπως διάθεση για μετάνοια είτε, όταν είναι Πάσχα, διάθεση χαρούμενού, ιδιαίτερου, πνευματικού εορτασμού. Ο εκκλησιαστικός κινηματογράφος επίσης μας προσελκύει με έντονες εικόνες του. Και όλο αυτό δημιουργείται από ανθρώπους με βούληση του Θεού, ώστε οι χριστιανοί να βρίσκουν μέσα στο ναό όχι μόνο άνεση και ενδιαφέρον, αλλά και ωφέλεια.

Κάποτε είπε ο Ντοστογιέβσκι «Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο». Ο Δημιουργός της ομορφιάς είναι ο Θεός. Ο κόσμος που δημιούργησε ο Θεός είναι όμορφος. Ενώ ο άνθρωπος ως εικόνα του Θεού, με αθάνατη ψυχή που του χάρισε Αυτός, ελεύθερη βούληση, δημιουργικές ικανότητες, αποτελεί ομοίωμα του Δημιουργού του και μπορεί να δημιουργεί πράγματα όμορφα, χρήσιμα σε όλο τον κόσμο. 

Στις ψαλμωδίες και προσευχές, που ακούγονται στο ναό, ακούμε το βαθύ πνευματικό περιεχόμενο, το οποίο μας κάνει να τρέμουμε από τις αμαρτίες και κακίες που διαπράττουμε στη ζωή μας, και μας αναγκάζει να διορθωθούμε. Αυτό και αν δεν είναι ομορφιά; Ένας άνθρωπος ήταν άπληστος, λάγνος, μισητός, μεθύστακας κ.α., και ξαφνικά συνέρχεται από αυτό που άκουσε. Ανακαλύπτει ότι, υπάρχει διαφορετική ζωή, καλύτερη από αυτή βίωνε μέχρι τώρα. Και ακριβώς αυτή – η διαφορετική ζωή είναι ευάρεστη στον Θεό.

Ο Κύριος θέλει τον άνθρωπο να είναι τέλειο πλάσμα, οι προσευχές, οι ψαλμωδίες, αποσπάσματα από τα Ευαγγέλια που ακούγονται στο ναό με κάνουν να δεχτώ τη στάση ζωής που μου προτείνει ο Θεός. Εάν το περιεχόμενο των θρησκευτικών κειμένων δεν με άγγιξε, τότε αυτό σημαίνει ότι, είμαι πνευματικά νεκρό πλάσμα. Συνεπώς, δεν καταλαβαίνω ότι, οι αμαρτίες μου, τα ελαττώματά μου και τα πάθη μου είναι η αιτία για να υποφέρουν πολλοί άνθρωποι από το περιβάλλον μου. Συνεπώς, η συνείδησή μου έχει πεθάνει, και εγώ συνειδητοποιώ ότι είμαι βαθιά δυστυχισμένο πλάσμα.

Λοιπόν, ο άνθρωπος άρχισε να πιστεύει, εισήλθε στο δρόμο της επανόρθωσης: ο μεθύστακας σταμάτησε να πίνει, ο σύζυγος που παράτησε την οικογένεια και ζούσε μέσα σε ακολασία, γύρισε στη σύζυγό του και τα παιδιά, και έγινε υποδειγματικός οικογενειάρχης. Ο άπληστος και τσιγκούνης πρόσεξε τους δύστυχους και άρχισε να τους βοηθά. Ο προϊστάμενος από υπεροπτικό και σκληρό πλάσμα μεταμορφώθηκε σε διακριτικό οδηγητή, ο οποίος συμπεριφέρεται με σεβασμό στους υφιστάμενούς του. Αυτό σημαίνει ζωτική δύναμη της Ορθοδοξίας.

Η Ορθοδοξία αναγκάζει τον άνθρωπο να αλλάξει. Και όχι μόνο του το προτείνει ως μια ιδέα -  ζήσε, παρακαλώ, με αυτό τον τρόπο, αλλά του δίνει επιπλέον και τα μέσα για να διορθωθεί. Τα μέσα αυτά είναι τα λόγια των προσευχών, ορθόδοξες παραδόσεις, και εκκλησιαστικά Μυστήρια. Στο ναό, όπως και στο θεραπευτήριο στον εισερχόμενο δεν θα υποδείξουν μόνο την ασθένεια, αλλά θα του προτείνουν και τα μέσα θεραπείας. Η Εκκλησία είναι θεραπευτήριο για τους ανθρώπους που έχουν πνευματικές ασθένειες. Αν ακόμα λάβουμε υπόψη μας ότι, όλοι οι άνθρωποι απόγονοι του Αδάμ, είναι αμαρτωλοί, τότε η Εκκλησία τους προσφέρει την απελευθέρωση από την ασθένεια που λέγεται αμαρτία. Αυτή ακριβώς είναι η ζωτική δύναμη της ορθόδοξης πίστης.

Το σύμπτωμα είναι ίδιο – οι αιτίες είναι διαφορετικές

Υπάρχουν πιστοί, οι οποίοι έξω από τους ναούς επιδεικνύουν καθόλα χριστιανική συμπεριφορά. Ενώ φαίνεται ότι, ο άνθρωπος τείνει να γνωρίσει καλύτερα την Ορθοδοξία, από την άλλη δεν θέλει να είναι μέλος της οργάνωσης, όπου θα πρέπει να αποκαλεί τους ανθρώπους αυτούς αδέρφια στην πίστη. Παρακαλώ να σχολιάσετε τέτοιες αμφιβολίες.

– Θέλω να υπενθυμίσω στους χριστιανούς τα λόγια του Ιησού Χριστού, ο οποίος λέει «Αλίμονο στον άνθρωπο που προκαλεί το σκάνδαλο. Και αλίμονο σ’ αυτόν που γίνει αφορμή να κλονιστεί ένας από αυτούς τους μικρούς (ως μικροί εννοούνται τόσο οι νεοφώτιστοι στην πίστη, όσο και οι κυριολεκτικά μικροί)».

Λοιπόν, πηγαίνει ο χριστιανός μας στην εκκλησία. Στο ναό είναι ένας άνθρωπος: υποδειγματικός, ευσεβής, ενώ στο σπίτι είναι άλλος (ίσως και τύραννος για τους οικείους του), και στην κοινωνία είναι τρίτος – συγκαταβατικός, υποχωρητικός. Συμπεριφέρεται όπως τον συμφέρει ή όπως θέλει. Με την συμπεριφορά του σκανδαλίζει πολλούς. Ενώ αυτός που προκαλεί σκάνδαλο ετοιμάζει για τον εαυτό του μελλοντικά βάσανα στην αιώνια ζωή. Καλὸν αὐτῷ εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, όπως είπε ο Κύριος. Γι’ αυτό, αν ένας ορθόδοξος άνθρωπος προκαλεί σκάνδαλο, αυτό βεβαίως και είναι κακό πράγμα.

Αλλά ας προσέξουμε και αυτό. Εάν αντιμετωπίζουμε την Εκκλησία ως θεραπευτήριο, στο οποίο άνθρωποι λαμβάνουν φάρμακο για την αμαρτία, τότε φανταστείτε ένα νοσοκομείο, στο οποίο έρχονται ασθενείς άνθρωποι. Έχουν διαφορετικές ασθένειες σε διαφορετικό στάδιο: για κάποιους είναι αρκετό να αλείψεις με αλοιφή το σημείο που πονάει, και γίνονται καλά, ενώ άλλους ούτε η εγχείρηση δεν τους βοηθάει. Καμιά φορά οι ασθενείς πεθαίνουν στο κρεβάτι του νοσοκομείου. Και αν θεωρείται αμαρτία βαριά κληρονομική ασθένεια, τότε πως μπορεί, ας πούμε, ένας παράλυτος άνθρωπος που πάσχει από βαριά ασθένεια, να θεραπεύσει τον εαυτό του; Και πώς μπορούμε εμείς να τον κατηγορούμε για το ότι είναι ξαπλωμένος; Δηλαδή, να λέμε «είσαι κακός, που έχεις ξαπλώσει εδώ, έλα σήκω να πάμε». Αλλά αυτός δεν μπορεί να σηκωθεί!

Αμαρτία προσβάλει τον άνθρωπο σε διαφορετικούς βαθμούς: προσβεβλημένος από πνευματική παράλυση, μισεί την ασθένεια μέσα του – αμαρτία, αλλά δεν μπορεί να το καταπολεμήσει. Έρχεται στο ναό, όπως στο νοσοκομείο, με την ελπίδα ότι κάποτε θα νιώθει καλύτερα, ότι θα τον βοηθήσουν να ξεπεράσει την αφύσικη κατάσταση ανομίας ως παράβαση της κανονικότητας της ανθρώπινης ύπαρξης, όπως έχει οριστεί από το Θεό.

Πιστεύω πως κατά την εκτίμηση της μη ευσεβούς συμπεριφοράς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι δυο αιτίες. Στην πρώτη περίπτωση πρέπει να πούμε σ ’αυτούς που προκαλούν σκάνδαλα, να παύσουν να τα προκαλούν, να μετανοήσουν. Στη δεύτερη περίπτωση θα σας θυμίσω τη χριστιανική σοφία «Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε· εν ω γαρ κρίματι κρίνετε κριθήσεσθε, και εν ω μέτρω μετρείτε μετρηθήσεται υμίν».

Εάν θεωρούμε ότι, είμαστε καλύτεροι, ενώ ο άλλος άνθρωπος είναι πολύ κακός, τότε αυτό σημαίνει ότι, είμαστε πνευματικά τυφλοί. Σημαίνει ότι δεν έχουμε αρχίσει ακόμα την πνευματική μας πορεία. Κάθε ασθενής στο νοσοκομείο συμπάσχει στον άλλο ασθενή, όπως και για τον εαυτό του. Γι’ αυτό το λόγο δεν πρέπει να κρίνουμε τον άνθρωπο για την αμαρτία του, αλλά να προσευχόμαστε γι’ αυτόν ειλικρινώς. 

Με αγάπη και χωρίς υποκρισία

Ίσως χάρη στην επικοινωνία με θρησκευτικούς λειτουργούς, ενδεχομένως και ανεξάρτητα από αυτό ένας ενήλικος άνθρωπος, ας είναι και ήδη βαπτισμένος, απέκτησε ενδιαφέρον για τη θρησκευτική ζωή. Από που πρέπει να αρχίσει την ένταξή του στην εκκλησία;

– Πρέπει να πηγαίνει στο ναό. Τακτικά. Κάθε Κυριακή, και χωρίς διακοπές. Και να παρακολουθεί προσεκτικά τι λένε οι θρησκευτικοί λειτουργοί. Πιστεύω πως ο νεοφώτιστος θα γίνει υποδειγματικός χριστιανός, εάν θα ακολουθεί τις εντολές των ιερέων.

Η πραγματική ένταξη στην εκκλησία καθιστά τον άνθρωπο «ενορίτη». Πείτε μας, πώς, κατά την άποψή σας, είναι η ιδανική ενορία και ιδανική ορθόδοξη κοινότητα;

– Ο Κύριος Ιησούς Χριστός λέει: «Έτσι θα σας ξεχωρίζουν όλοι πως είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλο». Εκκλησιαστική κοινότητα είναι μια ενιαία οικογένεια. Εάν στην κοινότητα τα μέλη της συμβιώνουν με ομοφωνία, δεν αδιαφορούν για την κακουχία αλλήλων, ξέρουν να χαίρονται μαζί και μπορούν να ξεπερνάνε μαζί τις κακουχίες, τότε τέτοια κοινότητα είναι υποδειγματική, είναι πραγματική χριστιανική κοινότητα.

Όμως, πρέπει να θυμόμαστε, ότι το στο επίκεντρο της κοινότητας μπορεί να είναι μόνο ο Θεός. Οι Χριστιανοί καταλαβαίνουν ότι, χωρίς τον Κύριο Ιησού Χριστό δεν υπάρχει σωτηρία.

Πως πρέπει να είναι ο χριστιανός στην κοινωνία;

– Όπως και στην εκκλησία. Ο χριστιανός πρέπει να είναι παντού χριστιανός: τόσο στο σπίτι, όσο στη δουλειά και στο ναό. Είναι κακό αν ο πιστός είναι στο ναό θρήσκος και ταπεινός άνθρωπος, ενώ στο σπίτι είναι ανυπόφορος τύραννος, ο οποίος όλους τους καταστρέφει και ταπεινώνει. Όμως αυτός δεν είναι πια χριστιανός, είναι υποκριτής.

Ορθόδοξος άνθρωπος πρέπει να διάγει κανονικό βίο, να είναι ο εαυτός του και να προσπαθεί να υπακούει τις εντολές του Θεού. Και τότε θα είσαι και καλός, και ταπεινός, και υπομονετικός, και προσεκτικός, και εργατικός και ανδρείος. Και τότε οι περίοικοι θα δουν την καλή σας ζωή και θα δοξάσουν τον Πατέρα που είναι στους  Ουρανούς και μόνοι τους θα έρθουν στη χριστιανική πίστη.

Να μη βλέπετε ορθόδοξες ταινίες

Μπορεί ένας χριστιανός να γίνει σύγχρονος ήρωας της εποχής μας;

– Καταλαβαίνετε ποιο είναι το πρόβλημα…....ο Κύριος μας διδάσκει να είμαστε σεμνοί. Να μην επιδεικνυόμαστε, να μην κάνουμε ηρωισμούς χωρίς λόγο. Οι καλές πράξεις μπορεί και πρέπει να γίνονται, αλλά δεν πρέπει να τα διαλαλούμε σε κάθε γωνία. Εάν πρέπει, ίδιος ο Κύριος θα δοξάσει τον κοσμικό άνθρωπο. Οι άνθρωποι θα μάθουν ότι ο συγκεκριμένος τέλεσε καλή, άξια ανθρώπινη πράξη, και τότε αυτός ο κοσμικός άνθρωπος θα μπορέσει να γίνει παράδειγμα προς μίμηση τόσο για νέους, όσο και για ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

Πατέρα, το έτος του ρωσικού κινηματογράφου συμβουλέψτε μας ποιες ταινίες θα ήταν χρήσιμο να παρακολουθήσουμε…

– Θα σας πως έτσι: δεν συμβουλεύω να βλέπετε ορθόδοξες ταινίες, επειδή παρακινούν τον άνθρωπο να αναρωτιέται για την συμπεριφορά του, να την εκτιμά από άποψη ηθικών αρχών. Να παραβλέπετε τις ορθόδοξες ταινίες, εάν θέλετε να ζείτε με ηρεμία. Εάν όμως θέλετε να γίνετε άνθρωπος, τότε να βλέπετε οπωσδήποτε.