Οι Άγιοι Μάρτυρες Μαρκιανός και Μαρτύριος υπέφεραν για την πίστη τους στην Ορθοδοξία τον τέταρτο αιώνα, κατά τη διάρκεια του σκληρού αγώνα της Εκκλησίας ενάντια στην αίρεση των Αρίων. Ούτε οι γενναιόδωρες υποσχέσεις, ούτε οι απειλές, ούτε ο φόβος του θανάτου τους ανάγκασαν να παραιτηθούν από την αληθινή πίστη.
Οι Άγιοι Μαρκιανός και μάρτυρας υπηρέτησαν στον Καθεδρικό Ναό της Κωνσταντινούπολης. Ο Μαρκιανός ήταν αναγνώστης, ο Μάρτιριος ήταν υποδιάκονος. Και οι δύο υπηρέτησαν επίσης ως συμβολαιογράφοι, δηλαδή γραμματείς, υπό τον Άγιο Παύλο τον Ομολογητή, Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης.
Ήταν μια δύσκολη στιγμή για τη Χριστιανική Εκκλησία. Η Αρειανή αίρεση, η οποία αρνήθηκε την ομοουσιότητα του Υιού του Θεού στον Θεό Πατέρα, προκάλεσε βαθιές εκκλησιαστικές διαιρέσεις και διώξεις υπερασπιστών της ορθόδοξης πίστης. Ο Άγιος Παύλος, ο οποίος υπερασπίστηκε σθεναρά τις αποφάσεις της Α Οικουμενικής Συνόδου, εκδιώχθηκε από τον άμβωνα του και στη συνέχεια δολοφονήθηκε κρυφά. Ο μακεδόνιος, υποστηρικτής του Αριανισμού, πήρε τη θέση του.
Μετά το θάνατο του Πατριάρχη, οι διώκτες προσπάθησαν να πείσουν τους πλησιέστερους βοηθούς του, τον Μαρκιανό και τον Μάρτυρο, στην αποστασία. Αρχικά, προσπάθησαν να τους προσελκύσουν με υποσχέσεις πλούτου, τιμών και υψηλής θέσης στην εκκλησία. Τους προσφέρθηκαν χρυσές και ακόμη και επισκοπικές καρέκλες αν συμφωνούσαν να παραιτηθούν από την ορθόδοξη ομολογία.
Ωστόσο, οι Άγιοι παρέμειναν ανένδοτοι. Για αυτούς, η πίστη στον Χριστό και οι διδασκαλίες της Εκκλησίας ήταν πιο πολύτιμες από οποιαδήποτε γήινα αγαθά.
Όταν η πειθώ απέτυχε, οι διώκτες στράφηκαν σε απειλές. Ο Μαρκιανός και η μαρτυρία εκφοβίστηκαν από την αυτοκρατορική ντροπή, το μαρτύριο και την εκτέλεση. Αλλά ακόμη και μπροστά στο θάνατο, δεν άλλαξαν τις πεποιθήσεις τους.
Και οι δύο εξομολογητές καταδικάστηκαν να αποκεφαλιστούν με το σπαθί. Πριν από την εκτέλεσή τους, στράφηκαν στον Θεό με μια προσευχή, ζητώντας του να δεχτεί την ψυχή τους με ειρήνη και να τους δώσει αιώνια ζωή. Οι μάρτυρες ευχαρίστησαν τον Κύριο για την ευκαιρία να υποφέρουν για το όνομά του και δέχτηκαν το θάνατο με ήσυχη χαρά.
Το μαρτύριο των Αγίων Μαρκιανού και Μαρτύρου έλαβε χώρα γύρω στο έτος 355.
Τα σώματα των μαρτύρων θάφτηκαν ευλαβικά από τους Ορθόδοξους Χριστιανούς. Αργότερα, σύμφωνα με τις οδηγίες του Αγίου Ιωάννη του Χρυσόστομου, τα σεβάσμια λείψανα τους μεταφέρθηκαν σε μια ειδικά χτισμένη Εκκλησία. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, πολλές θεραπείες πραγματοποιήθηκαν εδώ μέσω των προσευχών των Αγίων.
Το κατόρθωμα του Μαρκιανού και του μαρτύρου υπενθυμίζει στους Χριστιανούς τη δύναμη της πίστης, η οποία δεν μπορεί να αγοραστεί με πλούτο ή να σπάσει από απειλές. Δεν κατείχαν υψηλές εκκλησιαστικές θέσεις, αλλά με τη σταθερότητα και την αφοσίωσή τους στον Χριστό κατέθεσαν ότι το αληθινό μεγαλείο του ανθρώπου δεν έγκειται στην εξουσία και τις τιμές, αλλά στην πίστη στον Θεό και στη συνείδησή τους.