Ο προφήτης Σαμουήλ ήταν ο δέκατος πέμπτος και τελευταίος κριτής του Ισραήλ, ο οποίος έζησε 1146 χρόνια πριν από τη γέννηση του Χριστού. Ήταν απόγονος της φυλής του Λευί, και ήταν ο γιος του Ελκανά της Ραμαθαΐμ-Σοφίμ, από το Όρος Εφραίμ. Γεννήθηκε, ζήτησε από τον Κύριο από τις προσευχές της μητέρας του Άννας (γι ' αυτό έλαβε το όνομα Σαμουήλ, που σημαίνει "ρώτησε"), και ακόμη και πριν από τη γέννηση ήταν αφιερωμένος στον Θεό. Όταν το αγόρι ήταν 3 ετών, η μητέρα του πήγε μαζί του στη Σηλώ και, σύμφωνα με έναν όρκο, τον έδωσε στη σκηνή υπό τη φροντίδα του αρχιερέα Ηλία, ο οποίος ταυτόχρονα ήταν κριτής του λαού του Ισραήλ. Ο προφήτης μεγάλωσε με το φόβο του Θεού και ήδη σε ηλικία 12 ετών είχε μια αποκάλυψη ότι ο Θεός θα τιμωρούσε ολόκληρο το σπίτι του αρχιερέα Ηλία επειδή δεν συγκρατούσε τους πονηρούς γιους του.
Η προφητεία έγινε πραγματικότητα όταν οι Φιλισταίοι, έχοντας σκοτώσει 30.000 Ισραηλίτες (μεταξύ αυτών ήταν οι γιοι του αρχιερέα Οφνί και Φινεές), κέρδισαν τη νίκη και πήραν την Κιβωτό του Θεού. Όταν ο αρχιερέας Ηλεί το άκουσε αυτό, έπεσε προς τα πίσω από το κάθισμά του στην πύλη και, σπάζοντας την πλάτη του, πέθανε. Η σύζυγος του φινέχα, που άκουσε για το περιστατικό την ώρα που γεννήθηκε το μωρό, πέθανε με τα λόγια: "η δόξα έφυγε από τον Ισραήλ, γιατί η Κιβωτός του Θεού έχει ληφθεί" (1 Σαμ.4:22).
Μετά το θάνατο του Ηλία, ο Σαμουήλ έγινε κριτής του λαού του Ισραήλ. Μαζί του, η Κιβωτός του Θεού επέστρεψε από την αιχμαλωσία από τους ίδιους τους Φιλισταίους, και αφού οι Ισραηλίτες στράφηκαν στον Θεό, ανέκτησαν όλες τις πόλεις που είχαν καταλάβει οι Φιλισταίοι. Όταν ο προφήτης Σαμουήλ γέρασε, διόρισε τους γιους του Ιωήλ και Αβιά ως κριτές του Ισραήλ, αλλά δεν κληρονόμησαν την ειλικρίνεια και τη δικαιοσύνη του πατέρα τους, επειδή ήταν άπληστοι. Τότε οι πρεσβύτεροι του Ισραήλ, Επιθυμώντας ο λαός του Θεού να είναι "όπως τα άλλα έθνη" (1 Σαμ.8: 20), απαίτησαν από τον προφήτη Σαμουήλ να τους διορίσει βασιλιά. Ο προφήτης Σαμουήλ είδε σε αυτό τη βαθιά πτώση του λαού, ο οποίος μέχρι τότε είχε κυβερνηθεί από τον ίδιο τον Θεό, διακηρύσσοντας το θέλημά Του μέσω των Αγίων εκλεκτών. Όταν έφυγε από τη θέση του δικαστή, ο προφήτης Σαμουήλ ρώτησε τους ανθρώπους αν είχε προσβάλει κανέναν κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, αλλά κανείς δεν βρήκε τίποτα πίσω του. Αφού καταδίκασε τον πρώτο βασιλιά Σαούλ για ανυπακοή στον Θεό, ο προφήτης Σαμουήλ έχρισε τον Άγιο Δαβίδ στο Βασίλειο, ο οποίος βρήκε καταφύγιο μαζί του, φεύγοντας από τη δίωξη του βασιλιά Σαούλ. Ο προφήτης Σαμουήλ πέθανε, έχοντας φτάσει σε μεγάλη ηλικία. Η ζωή του περιγράφεται στη Βίβλο (1 Σαμ. Κύριε.46:16-23). Το 406, τα λείψανα του προφήτη Σαμουήλ μεταφέρθηκαν από την Ιουδαία στην Κωνσταντινούπολη.