Σημαντικό γεγονός για την ορθόδοξη κοινότητα της νότιας Αλβανίας αποτέλεσε η τέλεση θείας λειτουργίας, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, στα ερείπια του αρχαίου Μοναστηριού των Αγίων Σαράντα Μαρτύρων κοντά στην πόλη της Σαράντα.

Τη λειτουργία τέλεσε ο μητροπολίτης Αργυροκάστρου Ναθαναήλ (Ανδώνης), σύμφωνα με ανακοίνωση της τοπικής μητρόπολης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όπως επισημαίνεται, στο σημείο δεν είχαν πραγματοποιηθεί εκκλησιαστικές ακολουθίες από τα τέλη της δεκαετίας του 1930.

Το μοναστήρι των Αγίων Σαράντα Μαρτύρων βρίσκεται σε λόφο πάνω από τις ακτές του Ιονίου Πελάγους και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πρώιμης χριστιανικής και βυζαντινής περιόδου στα Βαλκάνια. Η ίδρυσή του τοποθετείται περίπου στον 6ο αιώνα και για περισσότερο από μία χιλιετία αποτέλεσε σημαντικό κέντρο προσκυνήματος.

Η ίδια η πόλη της Σαράντα οφείλει το όνομά της στο μοναστήρι, το οποίο προέρχεται από την ελληνική φράση «Άγιοι Σαράντα». Η μονή ήταν αφιερωμένη στους Σαράντα Μάρτυρες της Σεβαστείας — Ρωμαίους στρατιώτες που μαρτύρησαν για την χριστιανική τους πίστη τον 4ο αιώνα. Το μοναστηριακό συγκρότημα περιλάμβανε τον κεντρικό ναό, κελιά μοναχών και ξενώνα για προσκυνητές. Στους υπόγειους χώρους υπήρχαν 40 μικρά παρεκκλήσια, το καθένα αφιερωμένο σε έναν από τους Σαράντα Μάρτυρες.

Η τύχη της μονής άλλαξε δραματικά κατά τον 20ό αιώνα. Κατά την περίοδο της κομμουνιστικής Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλβανίας (1944–1991), όταν η θρησκεία απαγορεύτηκε στη χώρα, η περιοχή μετατράπηκε σε στρατιωτική εγκατάσταση. Σήμερα από τη βασιλική σώζονται μόνο τμήματα των τοίχων.

Η μητρόπολη υπογράμμισε ότι η πρόσφατη λειτουργία αποτελεί σημαντικό συμβολικό γεγονός για τους πιστούς της περιοχής. Όπως σημείωσαν εκπρόσωποι της Εκκλησίας, το αρχαίο μοναστήρι παραμένει «πολύτιμη μαρτυρία της χριστιανικής πίστης» στη νότια Αλβανία.