Τα λείψανα του Βούλγαρου τσάρου Σαμουήλ, που κυβέρνησε στα τέλη του 10ου και στις αρχές του 11ου αιώνα, επέστρεψαν στη Βουλγαρία και στις 3 Οκτωβρίου ενταφιάστηκαν με επίσημες τιμές στη βασιλική της Αγίας Σοφίας στη Σόφια.

Η επιστροφή του μεσαιωνικού ηγεμόνα συνοδεύτηκε από κρατική τελετή στην πρωτεύουσα. Τα λείψανα παραδόθηκαν το πρωί της 3ης Οκτωβρίου στη βουλγαρική πλευρά στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στη Σόφια με στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος. Κατά την είσοδό του στον βουλγαρικό εναέριο χώρο, το αεροσκάφος συνοδευόταν από μαχητικά αεροσκάφη, ενώ στο κέντρο της Σόφιας η άφιξη τιμήθηκε με πυροβολαρχική ρίψη.

Από το κέντρο της πρωτεύουσας, η νεκρική πομπή κατευθύνθηκε προς τον ναό της Αγίας Σοφίας. Εκεί ο Πατριάρχης Βουλγαρίας Δανιήλ, παρουσία μητροπολιτών, επισκόπων και κληρικών της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, τέλεσε επιμνημόσυνη δέηση. Μετά την τελετή, τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε ειδικά κατασκευασμένη μαρμάρινη σαρκοφάγο.

«Με ευλάβεια και υιική τιμή υποδεχόμαστε τη σαρκοφάγο με τα λείψανα ενός από τους πλέον άξιους και μεγάλους ηγεμόνες του βουλγαρικού λαού», δήλωσε ο Πατριάρχης Δανιήλ. Χαρακτήρισε τα λείψανα «ιερό κειμήλιο της κρατικής, εκκλησιαστικής και λαϊκής μνήμης» και υπογράμμισε ότι, έπειτα από περισσότερα από χίλια χρόνια, ο ηγεμόνας επιστρέφει στη χώρα στην οποία αφιέρωσε τη ζωή και τις δυνάμεις του.

Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε ο Πατριάρχης στον ίδιο τον ναό της Αγίας Σοφίας, από τον οποίο πήρε το όνομά της η σύγχρονη βουλγαρική πρωτεύουσα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Σαμουήλ βαπτίστηκε εκεί και κατά τη νεότητά του παρακολουθούσε τις ακολουθίες.

Ο Δανιήλ αναφέρθηκε επίσης στη θέση που κατέχει ο Σαμουήλ στη μεσαιωνική βουλγαρική παράδοση. Το όνομά του περιλαμβάνεται στο Συνοδικό του Τσάρου Μπορίλ, κείμενο που συντάχθηκε περίπου δύο αιώνες μετά τον θάνατό του και τον κατατάσσει μεταξύ των αρχαίων Βούλγαρων τσάρων που «κληρονόμησαν μαζί με τα επίγεια και τη βασιλεία των ουρανών».

Σε δηλώσεις του προς δημοσιογράφους, ο Πατριάρχης Δανιήλ σημείωσε πάντως ότι το ενδεχόμενο αγιοποίησης του Σαμουήλ απαιτεί λεπτομερή μελέτη. Όπως εξήγησε, ο πατριωτισμός και η προσφορά στην πολιτεία διαφέρουν από τα κριτήρια αναγνώρισης της αγιότητας, τα οποία συνδέονται με την καθαρότητα της καρδιάς και την αγάπη προς τον Θεό. Παράλληλα, ευχαρίστησε τον Έλληνα αρχαιολόγο καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, ο οποίος είχε ταυτοποιήσει τα λείψανα, καθώς και τους Βούλγαρους και Έλληνες εκπροσώπους που συνέβαλαν στην επιστροφή τους.

Η βασιλεία του Σαμουήλ ανήκει στην ύστερη περίοδο του Πρώτου Βουλγαρικού Βασιλείου, όταν η Βουλγαρία βρισκόταν σε μακρόχρονη σύγκρουση με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Μετά την αποδυνάμωση των ανατολικών περιοχών του κράτους, ο Σαμουήλ επικέντρωσε τις δυνάμεις του στα δυτικά εδάφη, με σημαντικά κέντρα την Πρέσπα και την Αχρίδα.

Η αντιπαράθεση με το Βυζάντιο διήρκεσε σχεδόν τρεις δεκαετίες. Ο Σαμουήλ πέθανε το 1014 και τέσσερα χρόνια αργότερα η Βουλγαρία ενσωματώθηκε οριστικά στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Στη σύγχρονη βουλγαρική ιστορική μνήμη, ο μεσαιωνικός ηγεμόνας έχει συνδεθεί με την αντίσταση και την προσπάθεια διατήρησης του βουλγαρικού κράτους σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας του.

Τα λείψανα που ταυτοποιήθηκαν ως εκείνα του Σαμουήλ εντοπίστηκαν το 1969 από τον Έλληνα αρχαιολόγο Νικόλαο Μουτσόπουλο στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου, στο ομώνυμο νησί της Μικρής Πρέσπας.

Η μεταφορά τους στη Βουλγαρία το 2026 αποτέλεσε αποτέλεσμα συμφωνίας μεταξύ Αθήνας και Σόφιας. Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Βουλγαρία παρέδωσε στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή των λειψάνων του μεσαιωνικού Βούλγαρου ηγεμόνα στη χώρα του.